Discurso Crítico-Botánico Sobre el Vegetable Galle

Sinopsis

A obra céntrase integramente no estudo da seixebra (coñecida tamén cientificamente como Teucrium ou Chamaedrys), unha planta moi común nos campos e camiños de Galicia, especialmente na contorna de Pontevedra.
O contido do libro estrutúrase en tres eixes fundamentais:

1. Investigación Botánica e Naturalista
Análise da especie: Describe de forma pormenorizada as características físicas da planta e o seu hábitat en Galicia.
Ilustración científica: O texto orixinal concibiuse acompañado de reproducións e debuxos da propia planta para facilitar a súa identificación.
Visión ilustrada: Conecta a historia natural de Galicia coas correntes intelectuais e os sistemas de clasificación botánica da Europa do século XVIII (como os de Tournefort ou Linneo).
2. Propiedades Medicinais e Aplicacións
Unha botica propia: Sarmiento tiña unha fe cega no potencial curativo desta planta, chegando a deixar escrito que "probaré que en sola la seixebra se tiene abreviada una botica".
Remedios populares: Recolle e valida cientificamente as aplicacións tradicionais da herba, destacando especialmente as súas virtudes para sandar as enfermidades do bazo e outras doenzas comúns.
3. Estudo Filolóxico e Etnográfico
Riqueza léxica: Fiel á súa paixón pola lingua, Sarmiento documenta a enorme cantidade de nomes populares que recibe esta planta en Galicia, tales como cóscara, abelleira, saltasebes, ourego bravo ou balsamina.
Etimoloxías: Analiza a orixe destas denominacións e establece vínculos directos entre o estudo da natureza e a evolución do idioma galego.
A edición moderna do Consello da Cultura Galega recuperou este texto a partir dunha copia da Colección Medina Sidonia. Incorpora estudos introdutorios do filólogo Henrique Monteagudo, da científica Mari Álvarez Lires e anotacións do investigador Xosé Antón López Silva. []
O proxecto Obras de Martín Sarmiento do Consello da Cultura Galega fólgase en dar a lume o Discurso crítico-botánico sobre el vegetable gallego seixebra —tamén denominado polo autor Papel sobre el vegetable seixebra. Este texto, redactado en 1762, é a monografía máis extensa do autor sobre un aspecto concreto da historia natural, e constitúe un dos escritos máis sistemáticos, máis coidados e mellor rematados dos que saíron da súa prolífera pluma.
Como a maior parte dos estudos de Sarmiento sobre botánica, e en xeral sobre ciencias naturais, o discurso sobre a seixebra permaneceu inédito ata os nosos días. Xa hai anos o sarmentista José Santos Puerto deixou escrito que esta obra «está demandando una urgente edición, pues aquí existen importantes noticias para la historia de la ciencia botánica española».
Neste volume ofrécese o texto de Sarmiento precedido de cadanseu estudo de Henrique Monteagudo e María Álvarez Lires, e ilustrado polas notas de Xosé Antonio López Silva. A publicación desta obra debe servir para chamar a atención sobre os seus traballos botánicos, merecentes de maior recoñecemento e estudo dos que ata agora foron obxecto..