Grial 250 (Abr. mai. xuñ. 2026)

Sinopse

O xornalismo en galego vive nun paradoxo constitutivo: é imprescindible xusto porque é fráxil. Sen medios propios, unha comunidade lingüística perde non só un servizo informativo, senón a capacidade de narrarse a si mesma, de construír axenda, de producir o relato do que lle pasa e do que quere ser. E con todo, os medios en lingua galega afrontan condicións estruturais que non teñen parangón con outros contextos lingüísticos comparables en Europa.

Este monográfico de GRIAL reúne catro voces que, desde posicións diferentes —a dirección dun medio, a xestión dun proxecto pioneiro en dixital, a análise ensaística do sector e a investigación histórica— ofrecen un retrato do ecosistema mediático galego no momento presente. Non é un retrato compracente, pero tampouco sen esperanza, e menos aínda sen memoria.

Os tres primeiros artigos comparten un diagnóstico sobre o presente. O sistema de axudas públicas aos medios en Galiza está deseñado, de facto, para beneficiar a prensa en castelán e relegar os medios integramente en galego a unha posición marxinal, tanto cuantitativa como estruturalmente. Mentres as comunidades con linguas propias do noso contorno

—Cataluña, Euskadi, o País Valencià, as Illes Balears— articularon políticas de apoio que recoñecen o valor dos medios na lingua propia como peza central da súa esfera pública, en Galiza os douscentos mil euros anuais destinados á prensa escrita integramente en galego contrastan dolorosamente cos case dous millóns distribuídos entre cabeceiras que apenas cumpren un mínimo simbólico de contidos no idioma propio.

María Obelleiro, directora editorial de Nós Diario e, durante catro anos, do xornal do mesmo nome, disecciona os mecanismos polos cales o poder político condiciona o ecosistema mediático galego e, con el, o tipo de xornalismo que chega á cidadanía: subvencións, convenios, publicidade institucional, compra de exemplares. A súa análise revela que a dependencia económica respecto das institucións non é neutra. Condiciona a axenda, domestica as redaccións e converte boa parte da prensa nun apéndice da comunicación institucional.

David Lombao, desde a experiencia cotiá de Praza.gal, ofrece o reverso dese espello. A historia dun proxecto que, nacido da convicción de que era posible facer xornalismo en galego de calidade sen someterse a esa lóxica, leva máis dunha década demostrándoo. O seu texto é ao mesmo tempo un balance honesto das limitacións dese modelo —a dificultade de construír estrutura profesional máis alá das redaccións, a dependencia aínda parcial da publicidade, os efectos dos algoritmos sobre os medios en linguas minorizadas— e un chamamento á responsabilidade compartida das institucións, das empresas privadas e da propia cidadanía.

Xosé Manuel Pereiro, con esa perspectiva de quen leva décadas observando o sector desde dentro e desde fóra, convoca ao inicio o pesimismo do contexto global —a crise do papel, o declive da lectura, o triunfo do entretemento sobre a información— para rematar afirmando, con provocadora obstinación, que eppur si pubblica. Os medios en galego seguen existindo, seguen medrando, e algúns dos mellores produtos informativos do país están escritos na lingua propia.

Xuntos, estes artigos non propoñen un único remedio, pero si coinciden en que o problema dos medios en galego non é un problema de audiencias nin de calidade, senón de estrutura, de vontade política e de decisión colectiva. Tamén individual. Decidir informarse en galego é, hoxe, tamén decidir que clase de esfera pública queremos. Este número de GRIAL aspira a contribuír a ese debate con rigor e coa convicción de que os medios en lingua galega non son un luxo identitario, senón unha necesidade democrática, como o foron desde o principio